نشریه دانشجویی ستاک

به نظر محققان خط شناس، نوشتن هر چیز باید با استفاده از سی علامت امكان پذیر باشد. مثلاً 26 حرف الفبای لاتین امكان نوشتن همه‌ی آواهای زبان‌های مربوطه را نمی‌دهد.

یكی از ویژگی‌های مشترك خط میخی، هیروگلیف و چینی آن است كه هر سه می توانند هجاها را آوانویسی كنند، بنابراین خواندن آنها مستلزم آشنایی با تعداد زیادی علامت یا حرف است.  اما خط میخی فارسی دریك كه از خطوط قدیمی بین‌النهرین مشتق شده بود، در كنار خطوط عیلامی،آسوری و بابلی ذكر شده و این، خواندن خط فوق را ساده‌تر می ساخت. علاوه بر آن، سه زبانه بودن كتیبه‌های هخامنشی نشانه‌ی انطباق پذیری این زبان است.

اما مراحل خواندن خط میخی از این قرار است:

در 1621م. پیترو دلاواله سیاح ایتالیایی در بازدیدی كه از كتیبه‌های كاخ پرسای ( تخت جمشید) داشت چندعلامت میخی را یادداشت كرد و با خود به اروپا برد. دلاواله حدس می‌زد كه این خط از چپ به راست خوانده می شود. در 1674 میلادی كنت كایلوس صورت گلدان مرمری را كه دارای سه خط میخی (فارسی دریك ، عیلامی  و بابلی) و یك خط مصری قدیم بود منتشر ساخت. در 1765 كارستن نیبور، محقق آلمانی، با به خطر انداختن جان خود رونوشتهایی از كتیبه‌ی بیستون تهیه كرد و تعیین نمود كه الفبای خط میخی فارسی دریك 42 علامت دارد. در سال 1802رونوشت های نیبور به دست پروفسور گئورگ فردریش گروتفند (1853-1775) رسید. او با مطالعه‌ی این نتایج دریافت که تعدادی حروف در پی هم كلمه‌ای را تشكیل داده‌اند كه آن كلمه  مکرراً ذكر شده است. گروتفند حدس زد این كلمه‌ی پركاربرد باید به معنی شاه باشد. لازم به ذكر است كه گروتفند زبان اوستایی را می‌دانست.

در همان سال، بورنوف فرانسوی حروف خط میخی رابطور كامل مشخص كرد و مونتر دانشمند دانماركی دریافت كه این خط یك خط سیلابی یا هجایی است. پس از این یافته‌ها، 4 دانشمند به نامهای راسموس كریستین اراسك، اوژن بورنوف، كریستین لاسن و هانری كرزیك راولین سون پژوهش‌ها را در اینباره پی گرفتند. وقتی كه ادوین نوریس دریافت خط دوم از خطوط سه‌گانه‌ی كتیبه‌ی بیستون خط عیلامی است، راولین سون (1895-1810) ژنرال و رییس انجمن سلطنتی آسیایی طرح‌هایی را با به خطر

انداختن جان خود از محل ترسیم كرد. آنگاه در 1833 همراه سه نفر دیگر مطالعه‌ روی آن‌را آغاز كردند. راولین سون كه در 1826 افسر اطلاعات در ارتش هند بود و در آن‌جا زبانهای هندی، فارسی و عربی را آموخته بود، در 1851 توانست با استفاده از آن اطلاعات 112 سطر از كتیبه‌ی بیستون را ترجمه كند. با كشف رمز خط میخی و با كشف پیاپی كتیبه‌های دیگر تاریخ دوره‌ی هخامنشی تا حد زیادی روشن شد.

خطوط میخی فارسی قدیم متعدد هستند و ما یكی از آنها را- كه كاربردش بسیار بیشتر از بقیه‌ می باشد و تمام كتیبه‌های تخت جمشید به آن خط هستند ـ مورد مطالعه قرار خواهیم داد.

داریوش درویشی